Новости города БезФормата.Ru
Беслан
Главные новости
 
Задать вопрос?

«ДЫ ХИСТÆР ДÆ, ДЫ АХУЫРГÆНÆГ ЗОНДЫЛ…»

«Нæ царды ис бирæ фæрнæйдзаг хъуыддæгтæ. Æнæнымæц сты адæймаджы гæнæнтæ æмæ кæд уыцы хорздзинæдтæй дæ къухы исты æфта, уæд сæ равдис. Кæд искæм федтай хорз æгъдау, уæд æй бафæзм. Æвзæрдзинадыл дæхимидæг бахуд. Ауадз æппæт дæр дæ зонды, дæ зæрдæйы æмæ сæ спайда кæн адæймаджы раст фæндагыл саразынæн.
Æрæджы Беслæныхъæуы Культурæйы галуаны ацыд стыр бæрæгбон – сфæлдыстадон изæр 4-æм скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг Сидахъаты Кларæйы æмдзæвгæты æмбырдгонды фæдыл.
Кларæ райгуырд Хетæгкаты Къостайы районы. 1957 азы æрцардысты Хъæдгæроны. 1965 азы ацы ран каст фæци астæуккаг скъола æмæ ахуырмæ бацыд Цæгат Ирыстоны педагогон училищæмæ. Фæци йæ иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ. Ныр 46 азæй фылдæр кæны хъомыладон куыст. Йæ ахуыргæнинæгтæн афтæ тынг бауарзын кодта нæ мадæлон æвзаг æмæ дзы бирæтæ равзæрстой ахуыргæнæджы дæсниад.
Кларæ йæ цард снывонд кодта кæстæр фæлтæрæн, архайы, цæмæй зонады бæрзæндтæм тырной. Йæ уроктæ вæййынц цымыдисаг, ахуырдзаутæ йæм фæхъусынц лæмбынæг æмæ зæрдæргъæвдæй. Уый та ууыл дзурæг у, æмæ йæ куыст бæлвырд кæй зоны, стæй йæ бирæ кæй уарзы.
Кларæ ‘мдзæвгæтæ фыссын райдыдта хæрз æрыгонæй, фæлæ уæлдай ныфсджындæр къахдзæфтæ кæны фæстаг азты. Ныффыста æртиссæдз æмдзæвгæйæ бæрц. Йæ поэтикон хъæлæс у уæздан, сыгъдæг, хиуылхæцгæ. Йæхæдæг дæр у уæздан сылгоймаг, хорз мад, хорз хæдзары ‘фсин. Æмæ цæмæй уыцы æууæлтæ иу удыхъæды, иу миддунейы баиу уой, уый тыххæй Хуыцауы сконд адæймаг уæвын хъæуы. Уыдæттæй та Кларæ хайджын фæци уæлдайджынтæй. Ирон сылгоймаджы кад дæлæмæ никуы æруагъта.. Йе уæнгты тæдзы æцæг ирон туг. Æвидигæ уарзтæй уарзы нæ гыццыл Ирыстон, ирон адæмы. Мæнæ йæм цы фæлмæн æмæ зæрдæмæхъаргæ ныхæстæ разынд нæ уарзон Ирыстонмæ:
«Дæ райсом хорз, мæ Ирыстон, дæ райсом,
Цæй, бар мын радт, дæ фæрныг къух дын райсон…
… Кæм уон æз дард мæ Ирыстон, мæ бæстæй,
Нæ уыдзынæн уым амондджын æххæстæй!»
Кæнæ нæ диссаджы æрдзмæ:
«…Кæд нæ зоныс дидинæгæн ды йæ рæсугъд ад,
Кæд нæ агуырдтай чысылæй ленк кæнынæн цад,
Кæд нæ хуыдтай æрдзы хъæбыс ды кæддæр дæ мад,
Уæд нæ кæныс Райгуырæнæн абоны бон кад…»
Ацы рæнхъытæ дзурæг сты ууыл æмæ поэт кæддæриддæр æмæ кæмдæриддæр сæрыстыр у нæ гыццыл Ирыстонæй. Фæлæ уыимæ фæдисы хъæр кæны гæртамхорты ныхмæ:
«Гæртамы фыдрын апырх и нæ бæстыл,
Фæндагсыгъд аллырдæм, æнуд улæфт, хъæрзын,
Æфсæн тæлы æрбатыхтой нæ фæрстыл, -
Фæндон нын нал у а-зæххыл цæрын.
Гæртамхортæ сæрхортæй уæлдай не сты,
Стигъынц нын цæрæгойау нæ царм,
Æлгъысты фыд – æхца уацары фесты,
Фæрнджын бæстæйæн дард фæлыгъд йæ фарн…».
Кларæ царды нывтæ æмæ адæймаджы фæлгонцты руаджы махæн нæ зæрдæтæм хæссы йæ идеалтæ, æфтауы нæ уæздан хъуыдытæ æмæ æнкъарæнтыл, амоны нын, цы хуызы фидауы цæрын, стæй цавæр цард кæны лæджы фидиссаг. Кæм фæхъæуы, уым йæ къухтæм райсы цыргъ сатирикон пъеро æмæ æргом худы худинагыл:
«Дывзæггæттæ, дыдзæсгæмттæ сбирæ сты нæ бæсты,
Рæстаг лæгæн цæуæн дæр нæй сæ кæрæтты, сæ рæзты.
Цъыф калынмæ нæ ауæрдынц, дысвæлдæхтæй æвзарынц,
Зыввытт кæнынц тымбыл дуртæ, мæныл дæр дзы нызгъалынц...
Хорз æвзæрæй куы нал хатынц зæвæтыстæрд къуыдипптæ,
Æмдзæгъд сын кæн, уый йеддæмæ æркафдзысты чъыллиппæй».
Кларæйы æмдзæвгæтæ адæймаг кæсынæй не фсæды, сты зæрдæмæхъаргæ, ис сæ арф хъуыды, раст цыма алы адæймагæн дæр йæ миддунейы сагъæстæ æмбары. Йæ поэзимæ йын лæмбынæг куы æркæсæм, уæд дзы банкъарæн ис зæрдæйы хъарм æмæ адæймаджы удыхъæд. Йæ фæдыл нæ æдæрсгæ хоны ирон дзырдаивады тыгъдадмæ:
«Ирон ныхас дзæнгæрæг у мæнæн,
Зæллангæнаг дзæнгæрæг.
Фыды мæсыг, æппын дын нæй кæлæн,
Мæ уд дæ ды, мæ уæларвон хæрзгæнæг...
...Ирон дæн æз, ирон уыдзынæн, зон!
Мæ хъуыдытæ фæлгъаудзынæн иронау.
Мæ дзырд сæххæст кæнын куы нæ бауа мæ бон,
Мæ цард уыдзæн зындонау».
Кларæ Беслæныхъæуы фыццæгæм скъолайы фыдбæллæх йæхæдæг дæр бавзæрста. Йæхиуыл банкъардта уыцы æвирхъау зындон. æртæ боны йæ хъæбулы хъæбултимæ фæци цард æмæ мæлæты астæу. Хуыцауæй разы - уæззау цæфтимæ, фæлæ сæрæгасæй раирвæзтысты. Йе ‘мдзæвгæ «Уæлæуыл бавзæрстон зындон»-ы ирдæй равдыста уыцы фыдракæнды æбуалгъ нывтæ:
«Фыдбæллæх ныл тæвд цæхæртæй ныккалди,
Зындоны арт ныл сирвæзти æвваст.
Æмбойны зæхх нæ быны арф ныххауди,
Нæ хъустыл уад лæппын удты цъæхахст...
...Мæлæтхæссæн нæмгуытæ ихау уарынц,
Нæ фæсивæд сæ сырх туджы мæцынц,
Нæ утæхсæн нын мисхалмæ нæ дарынц,
Нæ удтыл нын фыдæвзарæн кæнынц...»
Æмдзæвгæйы фæстаг рæнхъыты та мæстæлгъæдæй æвдисы, уыцы лæгсырдтæн не хсæхæрзгæнæг чи уыд, уыдонмæ йе нæуынондзинад:
«Нæ бæстагæй æмдзæхдон чи уыд демæ,
Фæндагамонæг чи басгуыхт дæуæн -
Мæрдтæмвæндаг ын судзгæ хсидав фестæд!
Йæ фæндæгтæн та макуы уæд фæуæн!..»
Уæлдæр куыд загътон, афтæмæй Кларæйы æмдзæвгæтæ бирæвæрсыг сты. Æвдисы сæ, куыд сыгъдæгзæрдæ адæмы сурæттæ, афтæ æргом тох кæны гадзрахатдзинады ныхмæ дæр. Худы фæлитой æмæ гæртамхортыл. Уыимæ йе сфæлдыстад баст у адæмы цард æмæ хъысмæтимæ. Йе ‘мдзæвгæтæ гуырынц зæрдæйы арфæй, хайджын сты рæстдзинады рухсæй.
Кларæйы тыххæй бирæ фæдзурæн ис. Бæргæ, йæ алы æмдзæвгæйæ дæр газеткæсæг скъуыддзаг куы бакæсид, фæлæ, хъыгагæн, иу æрмæджы уымæн гæнæн нæй .
Нæ алчидæр азты сæрты йæ зæрдыл фæдары йæ ахуыргæнæджы узæлд æмæ рæвдыд. Стыр арæхстдзинад æмæ курдиат хъæуы, цæмæй алы скъоладзауы зæрдæмæ дæр фæндаг ссарай. Æмæ Кларæйæн уый уæлдайджынтæй æнтысы. Сæ ахуыргæнджыты фæдтыл æдæрсгæ æмæ арæхсджын къахдзæфтæ кæнынц йæ ахуырдзаутæ Бестауты Аланæ æмæ Бигъаты Сæрмæт, кæцытæ уыцы бон радзырдтой сæхи фыст æмдзæвгæтæ дæр.
...Мадзал рауад тынг цымыдисаг. Кларæйы æмдзæвгæтæ афтæ дæсны æмæ зæрдæбынæй дзырдтой ахуырдзаутæ æмæ сæм фембæлды архайджытæ хъусынæй не фсæстысты.
Поэтæн зæрдбын арфæ ракодтой районы хайад «Иры Стыр Ныхасы» æгъдæутты комитеты сæрдар, æхсæнадон корреспондент Хæмыцаты Раман, стæй йе мкусджытæ Джериаты Мæдинæ æмæ Мæрзаганты Фатимæ. Уыдон бирæ рæсугъд ныхæстæ загътой Кларæйы номыл.
Уыцы бон мадзалы архайдтой Беслæныхъæуы æртыккæгæм скъолайы ахуырдзаутæ, сæ ахуыргæнæг Сокаты Зинæ.
Йæ диссаджы фæндырдзагъдæй Кларæйæн музыкалон салам балæвар кодта йæ ахуырдзау Бигъаты Сæрмæт. Фæндыры зæлтæм йæхи нæ баурæдта æмæ Кларæйы кафынмæ ракодта нæ куырыхон хистæр, Беслæныхъæуы хæсты ветеранты сæрдар Мæрзаты Таймураз. Адæм сын, ирон æгъдаумæ гæсгæ, уырдыглæугæйæ æмдзæгъд кодтой...
Стыр бузныг зæгъын хъæуы ацы мадзал кæй хъæппæрисæй арæзт æрцыд уыдонæн. Æппæты разæй литературон клуб «Музæйы» сæргълæууæг, поэт æмæ зарæггæнæг Беппиты Альбертæн, районы сæйраг библиотекæйы кусджытæ Бибылты Зарæ, Слюсарева Светæ, Милдзыхты Зæлинæ, Лохты Фатимæ æмæ Дулаты Ларисæйæн. Адон æвæлмæцгæйæ цы ахсджиаг куыст кæнынц, уымæн аргъ нæй. Тынг арæх районы скъолаты ахуырдзаутимæ аразынц фембæлттытæ æмæ сфæлдыстадон изæртæ, канд нæ районы нæ, фæлæ ма суанг Ирыстоны зындгонд поэттæ æмæ фысджытимæ дæр. Ахæм фембæлдтытæ та, æнæмæнг, стыр ахъаз сты кæстæр фæлтæры хъомыладон куысты, стæй сæм гуырын кæнынц уарзондзинад ирон дзырд, ирон культурæ æмæ сфæлдыстадмæ. Хорз уаид æмæ уыцы диссаджы хъæппæрис сæхимæ куы райсиккой районы скъолаты библиотекæты кусджытæ дæр.

Вестник Беслана

Внимание- объезд! - Администрация г. Владикавказ22 апреля будет перекрыта ул.Зортова на участке от ул.Чапаева до О.Кошевого с 11 до 16 часов в связи с проведением траурных мероприятий.
21.04.2017 Администрация г. Владикавказ
Внимание- объезд! - Администрация г. Владикавказ22 апреля будет перекрыта ул.Коцоева на участке от ул.Кубалова до ул.Дзержинского с 13 до 23 часов в связи с проведением акции "Библионочь-2017".
20.04.2017 Администрация г. Владикавказ
19 апреля будет перекрыта ул.Гадиева на участке от ул.З.Калоева до ул.Тургеневской с 11 до 16 часов в связи с проведением траурных мероприятий.
19.04.2017 Администрация г. Владикавказ
Во Владикавказе стартовал конкурс «Лидер дошкольного образования» - Администрация г. ВладикавказСегодня на базе Владикавказского детского сада №96 стартовал основной этап конкурса «Лидер дошкольного образования».
18.04.2017 Администрация г. Владикавказ
Во Владикавказе завершен отопительный сезон - Администрация г. ВладикавказВо Владикавказе официально завершен отопительный сезон. Соответствующее распоряжение подписано руководством столичной администрации.
18.04.2017 Администрация г. Владикавказ
Поселки России – 2017 - Администрация г. ВладикавказИнформационный навигатор деловой активности городских и сельских поселений субъектов Российской Федерации.
18.04.2017 Администрация г. Владикавказ
Хобби на всю жизнь - Администрация г. Беслан18 апреля радиолюбители отмечают «профессиональный» праздник — Всемирный день радиолюбителя.
18.04.2017 Администрация г. Беслан
20 апреля будет перекрыта ул.В.Абаева на участке от ул.Ч.Баева до пер.Кобинский с 11 до 16 часов в связи с проведением траурных мероприятий.
18.04.2017 Администрация г. Владикавказ
СРОЧНО! Правительство Южной Осетии ушло в отставку - Осетинское радиоВ соответствии с Конституцией, кабинет министров ушел в отставку после вступления в должность нового президента Южной Осетии Анатолия Бибилова.
24.04.2017 Осетинское радио
Жители Армении несут цветы к Мемориальному комплексу в Ереване. Фото Тиграна Петросяна - Кавказский УзелМероприятия в память о жертвах геноцида армян в Османской Турции продолжились сегодня в столице Армении.
24.04.2017 Кавказский Узел
Фастфуд. нет - Газета СловоМинздрав РФ предложил ограничить все формы рекламы фаст-фуда, сладостей и газировки, сообщает ТАСС со ссылкой на проеке стратегии по формированию здорового образа жизни населения до 2025 года.
24.04.2017 Газета Слово
В ходе вооруженного конфликта на Северном Кавказе за неделю с 17 по 23 апреля 2017 года погибли два человека, информации о раненых не поступало.
24.04.2017 Кавказский Узел
Режим чрезвычайной ситуации действует на территории Владикавказа и Пригородного района Северной Осетии, где в связи с ураганом сложилась наиболее сложная обстановка.
24.04.2017 Кавказский Узел