Новости города БезФормата.Ru
Беслан
Главные новости
 
Задать вопрос?

«ДЫ ХИСТÆР ДÆ, ДЫ АХУЫРГÆНÆГ ЗОНДЫЛ…»

«Нæ царды ис бирæ фæрнæйдзаг хъуыддæгтæ. Æнæнымæц сты адæймаджы гæнæнтæ æмæ кæд уыцы хорздзинæдтæй дæ къухы исты æфта, уæд сæ равдис. Кæд искæм федтай хорз æгъдау, уæд æй бафæзм. Æвзæрдзинадыл дæхимидæг бахуд. Ауадз æппæт дæр дæ зонды, дæ зæрдæйы æмæ сæ спайда кæн адæймаджы раст фæндагыл саразынæн.
Æрæджы Беслæныхъæуы Культурæйы галуаны ацыд стыр бæрæгбон – сфæлдыстадон изæр 4-æм скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг Сидахъаты Кларæйы æмдзæвгæты æмбырдгонды фæдыл.
Кларæ райгуырд Хетæгкаты Къостайы районы. 1957 азы æрцардысты Хъæдгæроны. 1965 азы ацы ран каст фæци астæуккаг скъола æмæ ахуырмæ бацыд Цæгат Ирыстоны педагогон училищæмæ. Фæци йæ иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ. Ныр 46 азæй фылдæр кæны хъомыладон куыст. Йæ ахуыргæнинæгтæн афтæ тынг бауарзын кодта нæ мадæлон æвзаг æмæ дзы бирæтæ равзæрстой ахуыргæнæджы дæсниад.
Кларæ йæ цард снывонд кодта кæстæр фæлтæрæн, архайы, цæмæй зонады бæрзæндтæм тырной. Йæ уроктæ вæййынц цымыдисаг, ахуырдзаутæ йæм фæхъусынц лæмбынæг æмæ зæрдæргъæвдæй. Уый та ууыл дзурæг у, æмæ йæ куыст бæлвырд кæй зоны, стæй йæ бирæ кæй уарзы.
Кларæ ‘мдзæвгæтæ фыссын райдыдта хæрз æрыгонæй, фæлæ уæлдай ныфсджындæр къахдзæфтæ кæны фæстаг азты. Ныффыста æртиссæдз æмдзæвгæйæ бæрц. Йæ поэтикон хъæлæс у уæздан, сыгъдæг, хиуылхæцгæ. Йæхæдæг дæр у уæздан сылгоймаг, хорз мад, хорз хæдзары ‘фсин. Æмæ цæмæй уыцы æууæлтæ иу удыхъæды, иу миддунейы баиу уой, уый тыххæй Хуыцауы сконд адæймаг уæвын хъæуы. Уыдæттæй та Кларæ хайджын фæци уæлдайджынтæй. Ирон сылгоймаджы кад дæлæмæ никуы æруагъта.. Йе уæнгты тæдзы æцæг ирон туг. Æвидигæ уарзтæй уарзы нæ гыццыл Ирыстон, ирон адæмы. Мæнæ йæм цы фæлмæн æмæ зæрдæмæхъаргæ ныхæстæ разынд нæ уарзон Ирыстонмæ:
«Дæ райсом хорз, мæ Ирыстон, дæ райсом,
Цæй, бар мын радт, дæ фæрныг къух дын райсон…
… Кæм уон æз дард мæ Ирыстон, мæ бæстæй,
Нæ уыдзынæн уым амондджын æххæстæй!»
Кæнæ нæ диссаджы æрдзмæ:
«…Кæд нæ зоныс дидинæгæн ды йæ рæсугъд ад,
Кæд нæ агуырдтай чысылæй ленк кæнынæн цад,
Кæд нæ хуыдтай æрдзы хъæбыс ды кæддæр дæ мад,
Уæд нæ кæныс Райгуырæнæн абоны бон кад…»
Ацы рæнхъытæ дзурæг сты ууыл æмæ поэт кæддæриддæр æмæ кæмдæриддæр сæрыстыр у нæ гыццыл Ирыстонæй. Фæлæ уыимæ фæдисы хъæр кæны гæртамхорты ныхмæ:
«Гæртамы фыдрын апырх и нæ бæстыл,
Фæндагсыгъд аллырдæм, æнуд улæфт, хъæрзын,
Æфсæн тæлы æрбатыхтой нæ фæрстыл, -
Фæндон нын нал у а-зæххыл цæрын.
Гæртамхортæ сæрхортæй уæлдай не сты,
Стигъынц нын цæрæгойау нæ царм,
Æлгъысты фыд – æхца уацары фесты,
Фæрнджын бæстæйæн дард фæлыгъд йæ фарн…».
Кларæ царды нывтæ æмæ адæймаджы фæлгонцты руаджы махæн нæ зæрдæтæм хæссы йæ идеалтæ, æфтауы нæ уæздан хъуыдытæ æмæ æнкъарæнтыл, амоны нын, цы хуызы фидауы цæрын, стæй цавæр цард кæны лæджы фидиссаг. Кæм фæхъæуы, уым йæ къухтæм райсы цыргъ сатирикон пъеро æмæ æргом худы худинагыл:
«Дывзæггæттæ, дыдзæсгæмттæ сбирæ сты нæ бæсты,
Рæстаг лæгæн цæуæн дæр нæй сæ кæрæтты, сæ рæзты.
Цъыф калынмæ нæ ауæрдынц, дысвæлдæхтæй æвзарынц,
Зыввытт кæнынц тымбыл дуртæ, мæныл дæр дзы нызгъалынц...
Хорз æвзæрæй куы нал хатынц зæвæтыстæрд къуыдипптæ,
Æмдзæгъд сын кæн, уый йеддæмæ æркафдзысты чъыллиппæй».
Кларæйы æмдзæвгæтæ адæймаг кæсынæй не фсæды, сты зæрдæмæхъаргæ, ис сæ арф хъуыды, раст цыма алы адæймагæн дæр йæ миддунейы сагъæстæ æмбары. Йæ поэзимæ йын лæмбынæг куы æркæсæм, уæд дзы банкъарæн ис зæрдæйы хъарм æмæ адæймаджы удыхъæд. Йæ фæдыл нæ æдæрсгæ хоны ирон дзырдаивады тыгъдадмæ:
«Ирон ныхас дзæнгæрæг у мæнæн,
Зæллангæнаг дзæнгæрæг.
Фыды мæсыг, æппын дын нæй кæлæн,
Мæ уд дæ ды, мæ уæларвон хæрзгæнæг...
...Ирон дæн æз, ирон уыдзынæн, зон!
Мæ хъуыдытæ фæлгъаудзынæн иронау.
Мæ дзырд сæххæст кæнын куы нæ бауа мæ бон,
Мæ цард уыдзæн зындонау».
Кларæ Беслæныхъæуы фыццæгæм скъолайы фыдбæллæх йæхæдæг дæр бавзæрста. Йæхиуыл банкъардта уыцы æвирхъау зындон. æртæ боны йæ хъæбулы хъæбултимæ фæци цард æмæ мæлæты астæу. Хуыцауæй разы - уæззау цæфтимæ, фæлæ сæрæгасæй раирвæзтысты. Йе ‘мдзæвгæ «Уæлæуыл бавзæрстон зындон»-ы ирдæй равдыста уыцы фыдракæнды æбуалгъ нывтæ:
«Фыдбæллæх ныл тæвд цæхæртæй ныккалди,
Зындоны арт ныл сирвæзти æвваст.
Æмбойны зæхх нæ быны арф ныххауди,
Нæ хъустыл уад лæппын удты цъæхахст...
...Мæлæтхæссæн нæмгуытæ ихау уарынц,
Нæ фæсивæд сæ сырх туджы мæцынц,
Нæ утæхсæн нын мисхалмæ нæ дарынц,
Нæ удтыл нын фыдæвзарæн кæнынц...»
Æмдзæвгæйы фæстаг рæнхъыты та мæстæлгъæдæй æвдисы, уыцы лæгсырдтæн не хсæхæрзгæнæг чи уыд, уыдонмæ йе нæуынондзинад:
«Нæ бæстагæй æмдзæхдон чи уыд демæ,
Фæндагамонæг чи басгуыхт дæуæн -
Мæрдтæмвæндаг ын судзгæ хсидав фестæд!
Йæ фæндæгтæн та макуы уæд фæуæн!..»
Уæлдæр куыд загътон, афтæмæй Кларæйы æмдзæвгæтæ бирæвæрсыг сты. Æвдисы сæ, куыд сыгъдæгзæрдæ адæмы сурæттæ, афтæ æргом тох кæны гадзрахатдзинады ныхмæ дæр. Худы фæлитой æмæ гæртамхортыл. Уыимæ йе сфæлдыстад баст у адæмы цард æмæ хъысмæтимæ. Йе ‘мдзæвгæтæ гуырынц зæрдæйы арфæй, хайджын сты рæстдзинады рухсæй.
Кларæйы тыххæй бирæ фæдзурæн ис. Бæргæ, йæ алы æмдзæвгæйæ дæр газеткæсæг скъуыддзаг куы бакæсид, фæлæ, хъыгагæн, иу æрмæджы уымæн гæнæн нæй .
Нæ алчидæр азты сæрты йæ зæрдыл фæдары йæ ахуыргæнæджы узæлд æмæ рæвдыд. Стыр арæхстдзинад æмæ курдиат хъæуы, цæмæй алы скъоладзауы зæрдæмæ дæр фæндаг ссарай. Æмæ Кларæйæн уый уæлдайджынтæй æнтысы. Сæ ахуыргæнджыты фæдтыл æдæрсгæ æмæ арæхсджын къахдзæфтæ кæнынц йæ ахуырдзаутæ Бестауты Аланæ æмæ Бигъаты Сæрмæт, кæцытæ уыцы бон радзырдтой сæхи фыст æмдзæвгæтæ дæр.
...Мадзал рауад тынг цымыдисаг. Кларæйы æмдзæвгæтæ афтæ дæсны æмæ зæрдæбынæй дзырдтой ахуырдзаутæ æмæ сæм фембæлды архайджытæ хъусынæй не фсæстысты.
Поэтæн зæрдбын арфæ ракодтой районы хайад «Иры Стыр Ныхасы» æгъдæутты комитеты сæрдар, æхсæнадон корреспондент Хæмыцаты Раман, стæй йе мкусджытæ Джериаты Мæдинæ æмæ Мæрзаганты Фатимæ. Уыдон бирæ рæсугъд ныхæстæ загътой Кларæйы номыл.
Уыцы бон мадзалы архайдтой Беслæныхъæуы æртыккæгæм скъолайы ахуырдзаутæ, сæ ахуыргæнæг Сокаты Зинæ.
Йæ диссаджы фæндырдзагъдæй Кларæйæн музыкалон салам балæвар кодта йæ ахуырдзау Бигъаты Сæрмæт. Фæндыры зæлтæм йæхи нæ баурæдта æмæ Кларæйы кафынмæ ракодта нæ куырыхон хистæр, Беслæныхъæуы хæсты ветеранты сæрдар Мæрзаты Таймураз. Адæм сын, ирон æгъдаумæ гæсгæ, уырдыглæугæйæ æмдзæгъд кодтой...
Стыр бузныг зæгъын хъæуы ацы мадзал кæй хъæппæрисæй арæзт æрцыд уыдонæн. Æппæты разæй литературон клуб «Музæйы» сæргълæууæг, поэт æмæ зарæггæнæг Беппиты Альбертæн, районы сæйраг библиотекæйы кусджытæ Бибылты Зарæ, Слюсарева Светæ, Милдзыхты Зæлинæ, Лохты Фатимæ æмæ Дулаты Ларисæйæн. Адон æвæлмæцгæйæ цы ахсджиаг куыст кæнынц, уымæн аргъ нæй. Тынг арæх районы скъолаты ахуырдзаутимæ аразынц фембæлттытæ æмæ сфæлдыстадон изæртæ, канд нæ районы нæ, фæлæ ма суанг Ирыстоны зындгонд поэттæ æмæ фысджытимæ дæр. Ахæм фембæлдтытæ та, æнæмæнг, стыр ахъаз сты кæстæр фæлтæры хъомыладон куысты, стæй сæм гуырын кæнынц уарзондзинад ирон дзырд, ирон культурæ æмæ сфæлдыстадмæ. Хорз уаид æмæ уыцы диссаджы хъæппæрис сæхимæ куы райсиккой районы скъолаты библиотекæты кусджытæ дæр.

Вестник Беслана

Отчет о проделанной работе горячей линии АМС в период с 17 по 21 июля - Администрация г. ВладикавказПо состоянию на 21 июля: всего поступило 422 обращения. Из них:     - на исполнении – 32 обращения; - снято с контроля –28 обращения.
26.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Вниманию юных талантов! - Администрация г. ВладикавказАдминистрация местного самоуправления Владикавказа объявляет о начале конкурса для самых молодых художников!
26.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Внимание- объезд! - Администрация г. Владикавказ25 июля  с 12:00 до 17:00 будут перекрыты ул. Кабардинская и Павленко на участке от ул.Комсомольской до Пушкинской в связи с проведением работ по подключению к ЖКХ сетям.
25.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Во Владикавказе будут благоустроенны 60 дворов - Администрация г. ВладикавказМасштабные работы по благоустройству ведутся во Владикавказе. Касаются они не только парков, скверов и набережных столицы.
25.07.2017 Администрация г. Владикавказ
а минувшую неделю бригады Единой дежурно-диспетчерской службы устранили 145 аварийных ситуации - Администрация г. ВладикавказОб оперативной обстановке во Владикавказе в сфере жилищно-коммунального хозяйства сообщает Единая дежурно-диспетчерская служба.
24.07.2017 Администрация г. Владикавказ
В мэрии Владикавказа обсудили комплекс мер по увеличению доходной части бюджета - Администрация г. ВладикавказУвеличению доходной части бюджета Владикавказа было посвящено совещание, прошедшее сегодня в мэрии города под председательством главы МО г.Владикавказа Махарбека Хадарцева .
21.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Во Владикавказе до конца года будет установлено 90 остановочных пунктов - Администрация г. Владикавказ13 новых остановочных пунктов с оригинальным решением в национальной тематике уже установлено во Владикавказе.
21.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Внимание- объезд! - Администрация г. Владикавказ20 июля  с 11:00 до 16:00 будет перекрыта ул.Ростовская на участке от ул.Кирова до Л.Толстого в связи с проведением похоронных мероприятий.
20.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Вниманию юных талантов! - Администрация г. ВладикавказАдминистрация местного самоуправления Владикавказа объявляет о начале конкурса для самых молодых художников!
26.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Отчет о проделанной работе горячей линии АМС в период с 17 по 21 июля - Администрация г. ВладикавказПо состоянию на 21 июля: всего поступило 422 обращения. Из них:     - на исполнении – 32 обращения; - снято с контроля –28 обращения.
26.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Во Владикавказе будут благоустроенны 60 дворов - Администрация г. ВладикавказМасштабные работы по благоустройству ведутся во Владикавказе. Касаются они не только парков, скверов и набережных столицы.
25.07.2017 Администрация г. Владикавказ
Спасатели и добровольцы ищут пропавшего Дмитрия Лагодина - Газета Слово  Спасатели и добровольцы ищут пропавшего жителя  Владикавказа Дмитрия Лагодина.
26.07.2017 Газета Слово
Гражданин Украины Алексей Сизонович, обвиняемый в подготовке к совершению взрывов и террористических актов на территории Украины и России, хранил взрывные устройства в тайнике в Ростовской области,
27.07.2017 Кавказский Узел
Новый судья отложил до 22 августа рассмотрение дела в отношении Юрия Степанова, обвиняемого в подрыве гранаты в Астрахани, в связи с неявкой представителя гособвинения.
26.07.2017 Кавказский Узел
Пропавший дедушка нашелся  в Тарском - Газета Слово
Пропавший дедушка нашелся в Тарском
  Пропавшего на кануне дедушку Дмитрия Лагодина спасатели и добровольцы нашли в Тарском живым и невредимым.
Газета Слово
Уголовное дело в отношении Дзантиева МВД республики планирует завершить в октябре - Газета Слово
Уголовное дело в отношении Дзантиева МВД республики планирует завершить в октябре
Уголовное дело в отношении бывшего мэра Владикавказа Сергея Дзантиева и его сообщников, подозреваемых в многомиллионных хищениях, МВД Северной Осетии планирует завершить в октябре 2017 года,
Газета Слово
В Моздокском районе произошла авария, погибло два человека
  На участке дороги Моздок-Малгобек-Хурикау произошло ДТП с  участием легковушки и грузовика, погибло два человека, сообщает пресс-служба МВД Северной Осетии.
Газета Слово
Вкус сезона - Осетинское радиоСамое худшее для меня, что есть во всех театрах нашей республики, это летние каникулы.
27.07.2017 Осетинское радио
Валерий Гергиев выступит на Тихоокеанском музыкальном фестивале в Японии - Газета СловоМаэстро Валерий Гергиев даст серию концертов с оркестром Тихоокеанского музыкального фестиваля с 27 июля по 1 августа в четырех городах Японии, сообщили в пресс-службе Мариинского театра.
27.07.2017 Газета Слово
Объявлены 30 финалистов I Российской молодежной архитектурной биеннале - Осетинское радио30 молодых архитекторов представят свои проекты на IРоссийской молодежной архитектурной биеннале, которая пройдет с 12 по 14 октября 2017 года в Иннополисе (Республика Татарстан).
27.07.2017 Осетинское радио
В Даргавсе открылся музей национальной Осетинской культуры - Газета Слово
В Даргавсе открылся музей национальной Осетинской культуры
С традиционным бытом осетин, который сейчас уже редко встретишь в современных семьях, теперь можно ближе познакомиться в новом музее в Даргавсе.
Газета Слово
Навели мосты - Газета Слово
Навели мосты
Северо-осетинская делегация вернулась восторженной и впечатленной из Азербайджана, где проходил международный фестиваль фольклорного танца «Мост дружбы».
Газета Слово
В Венгрии сыграют на осетинской арфе - Газета Слово
В Венгрии сыграют на осетинской арфе
© Фото: АиФ Воссозданный древний аланский музыкальный инструмент - дуадастанон фандыр подарят Ясскому музею в Венгрии.
Газета Слово
Осетинские сумоисты Василий Маргиев и Ацамаз Казиев вернулись домой с победой из Польши.
27.07.2017 ГТРК Алания
Газзаев:  Время перемен настало давно - Осетинское радиоЗнаменитый российский тренер, депутат Государственной думы РФ дал большое интервью "СЭ" - про фаворитов РФПЛ, Карреру и Манчини, Смолова и Медведева, телеправа и нормы безопасности на стадионах,
26.07.2017 Осетинское радио
Алан Дзагоев забил. АЕК – ЦСКА – 0:2 - Осетинское радиоВ историю войдет игра, которую при других обстоятельствах все забыли бы через пять минут.
26.07.2017 Осетинское радио
Северная Осетия встретила нового чемпиона ACB Батраза Агнаева - Газета Слово
Северная Осетия встретила нового чемпиона ACB Батраза Агнаева
    Новый чемпион ACB 65 в полутяжёлой весовой категории  Батраз Агнаев прибыл в Осетию, у аэропорта его торжественно встретили земляки.
Газета Слово
Мадина Таймазова стала серебряным призером Кубка Европы по дзюдо - Газета Слово
Мадина Таймазова стала серебряным призером Кубка Европы по дзюдо
  На Кубке Европы по дзюдо для юниорок до 21 года, прошедшем в Чехии, осетинская дзюдоистка завоевала 2 место в в/с 70 кг, уступив в финале немке Алине Боем.
Газета Слово
Осетинский гонщик Андрей Каргинов не смог участвовать в ралли - Газета Слово
Осетинский гонщик Андрей Каргинов не смог участвовать в ралли "Шелковый путь" из-за травмы позвоночника
  Пару месяцев назад на тренировочных тестах, которые предшествовали гонке "Шелковый путь", грузовик, в котором сидел Каргинов, после прыжка жестко приземлился на дюне, что и привело к травме.
Газета Слово
В субботу, 29 июля, состоится очередной республиканский субботник. По сложившейся традиции в последнюю субботу июля жители Владикавказа и районов республики организованно выйдут на улицы,
27.07.2017 Глава Республики
В результате столкновения автобуса, перевозившего детей, легкового и грузовых автомобилей в Краснодарском крае четыре человека погибли и восемь пострадали.
27.07.2017 Кавказский Узел
Управление здравоохранения Сочи обещало огласить результаты проверки станции скорой помощи по жалобам врачей 28 июля.
27.07.2017 Кавказский Узел
Северная Осетия принимает участие в комплексной тренировке - ГУ МЧССеверная Осетия принимает участие в комплексную тренировку с органами управления и силами функциональных и территориальных подсистем Единой государственной системы предупреждения и ликвидации чрезвычайных ситуаций (РСЧС)
27.07.2017 ГУ МЧС
Собранные Правозащитным центром "Мемориал" материалы о 13 жителях Чечни, исчезнувших после их задержания силовиками,
27.07.2017 Кавказский Узел