Новости города БезФормата.Ru
Беслан
Главные новости
 
Задать вопрос?

«ДЫ ХИСТÆР ДÆ, ДЫ АХУЫРГÆНÆГ ЗОНДЫЛ…»

«Нæ царды ис бирæ фæрнæйдзаг хъуыддæгтæ. Æнæнымæц сты адæймаджы гæнæнтæ æмæ кæд уыцы хорздзинæдтæй дæ къухы исты æфта, уæд сæ равдис. Кæд искæм федтай хорз æгъдау, уæд æй бафæзм. Æвзæрдзинадыл дæхимидæг бахуд. Ауадз æппæт дæр дæ зонды, дæ зæрдæйы æмæ сæ спайда кæн адæймаджы раст фæндагыл саразынæн.
Æрæджы Беслæныхъæуы Культурæйы галуаны ацыд стыр бæрæгбон – сфæлдыстадон изæр 4-æм скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг Сидахъаты Кларæйы æмдзæвгæты æмбырдгонды фæдыл.
Кларæ райгуырд Хетæгкаты Къостайы районы. 1957 азы æрцардысты Хъæдгæроны. 1965 азы ацы ран каст фæци астæуккаг скъола æмæ ахуырмæ бацыд Цæгат Ирыстоны педагогон училищæмæ. Фæци йæ иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ. Ныр 46 азæй фылдæр кæны хъомыладон куыст. Йæ ахуыргæнинæгтæн афтæ тынг бауарзын кодта нæ мадæлон æвзаг æмæ дзы бирæтæ равзæрстой ахуыргæнæджы дæсниад.
Кларæ йæ цард снывонд кодта кæстæр фæлтæрæн, архайы, цæмæй зонады бæрзæндтæм тырной. Йæ уроктæ вæййынц цымыдисаг, ахуырдзаутæ йæм фæхъусынц лæмбынæг æмæ зæрдæргъæвдæй. Уый та ууыл дзурæг у, æмæ йæ куыст бæлвырд кæй зоны, стæй йæ бирæ кæй уарзы.
Кларæ ‘мдзæвгæтæ фыссын райдыдта хæрз æрыгонæй, фæлæ уæлдай ныфсджындæр къахдзæфтæ кæны фæстаг азты. Ныффыста æртиссæдз æмдзæвгæйæ бæрц. Йæ поэтикон хъæлæс у уæздан, сыгъдæг, хиуылхæцгæ. Йæхæдæг дæр у уæздан сылгоймаг, хорз мад, хорз хæдзары ‘фсин. Æмæ цæмæй уыцы æууæлтæ иу удыхъæды, иу миддунейы баиу уой, уый тыххæй Хуыцауы сконд адæймаг уæвын хъæуы. Уыдæттæй та Кларæ хайджын фæци уæлдайджынтæй. Ирон сылгоймаджы кад дæлæмæ никуы æруагъта.. Йе уæнгты тæдзы æцæг ирон туг. Æвидигæ уарзтæй уарзы нæ гыццыл Ирыстон, ирон адæмы. Мæнæ йæм цы фæлмæн æмæ зæрдæмæхъаргæ ныхæстæ разынд нæ уарзон Ирыстонмæ:
«Дæ райсом хорз, мæ Ирыстон, дæ райсом,
Цæй, бар мын радт, дæ фæрныг къух дын райсон…
… Кæм уон æз дард мæ Ирыстон, мæ бæстæй,
Нæ уыдзынæн уым амондджын æххæстæй!»
Кæнæ нæ диссаджы æрдзмæ:
«…Кæд нæ зоныс дидинæгæн ды йæ рæсугъд ад,
Кæд нæ агуырдтай чысылæй ленк кæнынæн цад,
Кæд нæ хуыдтай æрдзы хъæбыс ды кæддæр дæ мад,
Уæд нæ кæныс Райгуырæнæн абоны бон кад…»
Ацы рæнхъытæ дзурæг сты ууыл æмæ поэт кæддæриддæр æмæ кæмдæриддæр сæрыстыр у нæ гыццыл Ирыстонæй. Фæлæ уыимæ фæдисы хъæр кæны гæртамхорты ныхмæ:
«Гæртамы фыдрын апырх и нæ бæстыл,
Фæндагсыгъд аллырдæм, æнуд улæфт, хъæрзын,
Æфсæн тæлы æрбатыхтой нæ фæрстыл, -
Фæндон нын нал у а-зæххыл цæрын.
Гæртамхортæ сæрхортæй уæлдай не сты,
Стигъынц нын цæрæгойау нæ царм,
Æлгъысты фыд – æхца уацары фесты,
Фæрнджын бæстæйæн дард фæлыгъд йæ фарн…».
Кларæ царды нывтæ æмæ адæймаджы фæлгонцты руаджы махæн нæ зæрдæтæм хæссы йæ идеалтæ, æфтауы нæ уæздан хъуыдытæ æмæ æнкъарæнтыл, амоны нын, цы хуызы фидауы цæрын, стæй цавæр цард кæны лæджы фидиссаг. Кæм фæхъæуы, уым йæ къухтæм райсы цыргъ сатирикон пъеро æмæ æргом худы худинагыл:
«Дывзæггæттæ, дыдзæсгæмттæ сбирæ сты нæ бæсты,
Рæстаг лæгæн цæуæн дæр нæй сæ кæрæтты, сæ рæзты.
Цъыф калынмæ нæ ауæрдынц, дысвæлдæхтæй æвзарынц,
Зыввытт кæнынц тымбыл дуртæ, мæныл дæр дзы нызгъалынц...
Хорз æвзæрæй куы нал хатынц зæвæтыстæрд къуыдипптæ,
Æмдзæгъд сын кæн, уый йеддæмæ æркафдзысты чъыллиппæй».
Кларæйы æмдзæвгæтæ адæймаг кæсынæй не фсæды, сты зæрдæмæхъаргæ, ис сæ арф хъуыды, раст цыма алы адæймагæн дæр йæ миддунейы сагъæстæ æмбары. Йæ поэзимæ йын лæмбынæг куы æркæсæм, уæд дзы банкъарæн ис зæрдæйы хъарм æмæ адæймаджы удыхъæд. Йæ фæдыл нæ æдæрсгæ хоны ирон дзырдаивады тыгъдадмæ:
«Ирон ныхас дзæнгæрæг у мæнæн,
Зæллангæнаг дзæнгæрæг.
Фыды мæсыг, æппын дын нæй кæлæн,
Мæ уд дæ ды, мæ уæларвон хæрзгæнæг...
...Ирон дæн æз, ирон уыдзынæн, зон!
Мæ хъуыдытæ фæлгъаудзынæн иронау.
Мæ дзырд сæххæст кæнын куы нæ бауа мæ бон,
Мæ цард уыдзæн зындонау».
Кларæ Беслæныхъæуы фыццæгæм скъолайы фыдбæллæх йæхæдæг дæр бавзæрста. Йæхиуыл банкъардта уыцы æвирхъау зындон. æртæ боны йæ хъæбулы хъæбултимæ фæци цард æмæ мæлæты астæу. Хуыцауæй разы - уæззау цæфтимæ, фæлæ сæрæгасæй раирвæзтысты. Йе ‘мдзæвгæ «Уæлæуыл бавзæрстон зындон»-ы ирдæй равдыста уыцы фыдракæнды æбуалгъ нывтæ:
«Фыдбæллæх ныл тæвд цæхæртæй ныккалди,
Зындоны арт ныл сирвæзти æвваст.
Æмбойны зæхх нæ быны арф ныххауди,
Нæ хъустыл уад лæппын удты цъæхахст...
...Мæлæтхæссæн нæмгуытæ ихау уарынц,
Нæ фæсивæд сæ сырх туджы мæцынц,
Нæ утæхсæн нын мисхалмæ нæ дарынц,
Нæ удтыл нын фыдæвзарæн кæнынц...»
Æмдзæвгæйы фæстаг рæнхъыты та мæстæлгъæдæй æвдисы, уыцы лæгсырдтæн не хсæхæрзгæнæг чи уыд, уыдонмæ йе нæуынондзинад:
«Нæ бæстагæй æмдзæхдон чи уыд демæ,
Фæндагамонæг чи басгуыхт дæуæн -
Мæрдтæмвæндаг ын судзгæ хсидав фестæд!
Йæ фæндæгтæн та макуы уæд фæуæн!..»
Уæлдæр куыд загътон, афтæмæй Кларæйы æмдзæвгæтæ бирæвæрсыг сты. Æвдисы сæ, куыд сыгъдæгзæрдæ адæмы сурæттæ, афтæ æргом тох кæны гадзрахатдзинады ныхмæ дæр. Худы фæлитой æмæ гæртамхортыл. Уыимæ йе сфæлдыстад баст у адæмы цард æмæ хъысмæтимæ. Йе ‘мдзæвгæтæ гуырынц зæрдæйы арфæй, хайджын сты рæстдзинады рухсæй.
Кларæйы тыххæй бирæ фæдзурæн ис. Бæргæ, йæ алы æмдзæвгæйæ дæр газеткæсæг скъуыддзаг куы бакæсид, фæлæ, хъыгагæн, иу æрмæджы уымæн гæнæн нæй .
Нæ алчидæр азты сæрты йæ зæрдыл фæдары йæ ахуыргæнæджы узæлд æмæ рæвдыд. Стыр арæхстдзинад æмæ курдиат хъæуы, цæмæй алы скъоладзауы зæрдæмæ дæр фæндаг ссарай. Æмæ Кларæйæн уый уæлдайджынтæй æнтысы. Сæ ахуыргæнджыты фæдтыл æдæрсгæ æмæ арæхсджын къахдзæфтæ кæнынц йæ ахуырдзаутæ Бестауты Аланæ æмæ Бигъаты Сæрмæт, кæцытæ уыцы бон радзырдтой сæхи фыст æмдзæвгæтæ дæр.
...Мадзал рауад тынг цымыдисаг. Кларæйы æмдзæвгæтæ афтæ дæсны æмæ зæрдæбынæй дзырдтой ахуырдзаутæ æмæ сæм фембæлды архайджытæ хъусынæй не фсæстысты.
Поэтæн зæрдбын арфæ ракодтой районы хайад «Иры Стыр Ныхасы» æгъдæутты комитеты сæрдар, æхсæнадон корреспондент Хæмыцаты Раман, стæй йе мкусджытæ Джериаты Мæдинæ æмæ Мæрзаганты Фатимæ. Уыдон бирæ рæсугъд ныхæстæ загътой Кларæйы номыл.
Уыцы бон мадзалы архайдтой Беслæныхъæуы æртыккæгæм скъолайы ахуырдзаутæ, сæ ахуыргæнæг Сокаты Зинæ.
Йæ диссаджы фæндырдзагъдæй Кларæйæн музыкалон салам балæвар кодта йæ ахуырдзау Бигъаты Сæрмæт. Фæндыры зæлтæм йæхи нæ баурæдта æмæ Кларæйы кафынмæ ракодта нæ куырыхон хистæр, Беслæныхъæуы хæсты ветеранты сæрдар Мæрзаты Таймураз. Адæм сын, ирон æгъдаумæ гæсгæ, уырдыглæугæйæ æмдзæгъд кодтой...
Стыр бузныг зæгъын хъæуы ацы мадзал кæй хъæппæрисæй арæзт æрцыд уыдонæн. Æппæты разæй литературон клуб «Музæйы» сæргълæууæг, поэт æмæ зарæггæнæг Беппиты Альбертæн, районы сæйраг библиотекæйы кусджытæ Бибылты Зарæ, Слюсарева Светæ, Милдзыхты Зæлинæ, Лохты Фатимæ æмæ Дулаты Ларисæйæн. Адон æвæлмæцгæйæ цы ахсджиаг куыст кæнынц, уымæн аргъ нæй. Тынг арæх районы скъолаты ахуырдзаутимæ аразынц фембæлттытæ æмæ сфæлдыстадон изæртæ, канд нæ районы нæ, фæлæ ма суанг Ирыстоны зындгонд поэттæ æмæ фысджытимæ дæр. Ахæм фембæлдтытæ та, æнæмæнг, стыр ахъаз сты кæстæр фæлтæры хъомыладон куысты, стæй сæм гуырын кæнынц уарзондзинад ирон дзырд, ирон культурæ æмæ сфæлдыстадмæ. Хорз уаид æмæ уыцы диссаджы хъæппæрис сæхимæ куы райсиккой районы скъолаты библиотекæты кусджытæ дæр.

Вестник Беслана

В столице Монголии установлен памятник генералу Исса Плиеву - Администрация г. Владикавказ15 ноября состоялась официальная церемония открытия памятника видному советскому военачальнику, дважды Герою Советского Союза, Герою Монгольской Народной Республики, генералу армии, кавалеру шести орденов Ленина,
15.11.2017 Администрация г. Владикавказ
Борис Албегов: «Мы снизили дефицит мест в дошкольных образовательных учреждениях на 570 позиций - это хороший результат, но впереди работы еще больше» - Администрация г. ВладикавказГлава АМС г.Владикавказа  Борис Албегов  посетил объекты на базе которых идет строительство дополнительных мест для дошкольного образования детей.
15.11.2017 Администрация г. Владикавказ
Префект Левобережной администрации Ахсар Таутиев провел первую рабочую встречу с представителями управляющих компаний и силовых структур - Администрация г. ВладикавказНовый руководитель Левобережной администрации Ахсар Таутиев совместно с первым заместителем главы администрации города Владикавказа Тамерланом Фарниевым и руководителем СОРО партии «Единая Россия» Тимуром Ортабаевым пров
15.11.2017 Администрация г. Владикавказ
В поселке Южный открылась многофункциональная спортивная площадка - Администрация г. ВладикавказСтроительство игровой зоны стало возможно благодаря инициативе депутатов-единороссов Парламента республики и городского собрания Владикавказа,
15.11.2017 Администрация г. Владикавказ
В парке имени В.А. Жуковского состоялся субботник - Администрация г. ВладикавказПрефектуры Владикавказа продолжают работу по благоустройству районов. Накануне Правобережной администрацией был проведен субботник в парке имени Жуковского.
14.11.2017 Администрация г. Владикавказ
Во Владикавказе заработает зал фехтования для людей с ограниченными возможностями - Администрация г. ВладикавказВ рамках программы «Доступная среда» во Владикавказе создан зал фехтования для спортсменов с ограниченными возможностями.
14.11.2017 Администрация г. Владикавказ
Во Владикавказе реализуется проект по рассылке Единого платежного документа - Администрация г. ВладикавказПо поручению Главы Администрации местного самоуправления г. Владикавказа Албегова Бориса Харитоновича,
14.11.2017 Администрация г. Владикавказ
«Парк Юрского периода» - Администрация г. Беслан«Чисто не там, где убирают, а там, где не сорят». Актуальность данной фразы не теряет своей силы и в наше время.
13.11.2017 Администрация г. Беслан
Дефицит мест в детских садах за два года снизился на 570 позиций - Газета СловоАдминистрация Владикавказа за два года снизила дефицит мест в детских садах на 570 позиций.
15.11.2017 Газета Слово
В рамках реализации проекта «ЕДИНОЙ РОССИИ» «Детский спорт» в поселке Южный открылась многофункциональная спортивная площадка - Единая Россия  Строительство игровой зоны стало возможно благодаря инициативе депутатов-единороссов Парламента республики и городского собрания Владикавказа,
14.11.2017 Единая Россия
Во Владикавказе реализуется проект по рассылке Единого платежного документа - Администрация г. ВладикавказПо поручению Главы Администрации местного самоуправления г. Владикавказа Албегова Бориса Харитоновича,
14.11.2017 Администрация г. Владикавказ
Уголовное дело в отношении четырех жителей Чечни, обвиняемых в участии в незаконных вооруженных формированиях, возвращено для проведения дополнительного следствия, сообщили в прокуратуре.
20.11.2017 Кавказский Узел
Скриншот сообщения на странице Михаила Саакашвили в Facebook, 19 ноября 2017 года. - Кавказский УзелВодитель Михаила Саакашвили жестоко избит минувшей ночью на Украине, об этом сообщил сегодня сам бывший президент Грузии.
19.11.2017 Кавказский Узел
Врачи больницы в Зугдиди, куда мать и дедушка привезли двухлетнего ребенка из Абхазии, усмотрели в травмах на его теле следы побоев.
19.11.2017 Кавказский Узел
Пятеро жителей республики незаконно получили субсидии вдов ветеранов ВОВ - Газета Слово
Пятеро жителей республики незаконно получили субсидии вдов ветеранов ВОВ
В Алагирском районе возбуждено уголовное дело по фактам незаконного получения субсидий, предназначенных для вдов ветеранов Великой Отечественной войны.
Газета Слово
Суд в Москве вынесет приговор Шавлохову 1 ноября
  Замоскворецкий суд огласит приговор экс-сотруднику уголовного розыска Вадиму Шавлохову, обвиняемому в получении 100 тысяч долларов взятки от членов организованной преступной группировки Аслана Гагиева в 2013 году,
Газета Слово
Росгвардейцы задержали злоумышленника, угнавшего - Газета Слово
Росгвардейцы задержали злоумышленника, угнавшего "Газель"
Бойцы Росгвардии Северной Осетии  задержали пытающегося скрыться злоумышленника, который угрожая ножом, завладел "Газелью" и угнал ее, сообщает пресс-служба ведомства.
Газета Слово
Кинокартина "Почему у мышки хвостик", рассказывающая о семье мусульманина и православной, вызвала разные оценки зрителей.
19.11.2017 Кавказский Узел
а - Министерство культурыТеатр юного зрителя «Саби» 18 ноября вновь пригласит на премьерный показ спектакля.
19.11.2017 Министерство культуры
кар - Министерство культурыВ рамках федеральной программы «Большие гастроли» во Владикавказе впервые выступит Театр кукол Республики Карелия.
19.11.2017 Министерство культуры
Осетия и Крым хотят сообща бороться за возврат скифского золота - Газета Слово
Осетия и Крым хотят сообща бороться за возврат скифского золота
Общественная организация "Высший совет осетин" направила протестное письмо в ЮНЕСКО с требованием вернуть в Крым коллекцию скифского золота.
Газета Слово
Театр кукол Карелии посетит Северную Осетию - Газета Слово
Театр кукол Карелии посетит Северную Осетию
В Театр юного зрителя «Саби» в рамках федеральной программы «Большие гастроли» приедет Театр кукол Республики Карелия, сообщает пресс-служба театра.
Газета Слово
Мужской хор госфилармонии дал концерт посвященный празднику Джеоргуыба
  На сцене госфилармонии, филиала Мариинского театра состоялся концерт мужского хора национальной песни «Уастырджийы номæн» под управлением хормейстера, народной артистки республики Ольги Джанаевой.
Газета Слово
Во Владикавказе завершился международный турнир по вольной борьбе «Аланы». - Газета СловоВо Владикавказе завершился двухдневный международный турнир по вольной борьбе «Аланы», в котором приняли участие борцы из сборных 12 стран - России, Италии, Грузии, Украины, Казахстана, Белоруссии, Армении, Монголии, Словакии,
20.11.2017 Газета Слово
Сослан Рамонов снят врачом с турнира «Аланы» - ГТРК АланияОлимпийский чемпион Игр 2016 года в Рио-де-Жанейро Сослан Рамонов был снят с международного турнира по вольной борьбе «Аланы-2017.
19.11.2017 ГТРК Алания
В Осетии стартовал международный турнир по вольной борьбе с участием спортсменов из 11 стран - Газета СловоСборные 11 стран принимают участие в международном турнире по вольной борьбе "Аланы", который прямо сейчас проходит во Владикавказе.
18.11.2017 Газета Слово
Сослан Рамонов был снят врачом с турнира - Газета Слово
Сослан Рамонов был снят врачом с турнира "Аланы-2017"
Олимпийский чемпион-2016 Сослан Рамонов был снят врачом с меджународного турнира по вольной борьбе "Аланы-2017".
Газета Слово
Жители сел Дигорского ущелья вновь собирают подписи в поддержку Олимпийской сборной страны - Газета Слово
Жители сел Дигорского ущелья вновь собирают подписи в поддержку Олимпийской сборной страны
В самом отдаленном горном поселении Северной Осетии Куссу начался сбор подписей под обращением к президенту Международного олимпийского комитета Томасу Баху.
Газета Слово
Осетинские борцы завоевали три золотые медали на международном турнире - Газета Слово
Осетинские борцы завоевали три золотые медали на международном турнире "Аланы"
Сразу три вольника из Осетии стали обладателями золотых медалей и призов в первый же день соревнований международного турнира "Аланы", который проходит на базе "Манежа".
Газета Слово
Североосетинские огнеборцы ликвидируют возгорание сухой травы в Верхнем Фиагдоне - ГУ МЧСОгнеборцы пожарно-спасательной части №12 привлечены к ликвидации возгорания сухой травы в Верхнем Фиагдоне.
20.11.2017 ГУ МЧС
Битаров поздравил первого президента Южной Осетии Людвига Чибирова с днем рождения - Газета СловоГлава Северной Осетии поздравил в своем аккаунте в Instagram первого президента Южной Осетии Людвига Чибирова с днем рождения.
20.11.2017 Газета Слово
Не менее пяти человек госпитализированы врачами скорой помощи после лобового столкновения пассажирской маршрутки и легкового автомобиля в Астрахани, сообщили очевидцы.
19.11.2017 Кавказский Узел
Сослан Рамонов снят врачом с турнира «Аланы» - ГТРК АланияОлимпийский чемпион Игр 2016 года в Рио-де-Жанейро Сослан Рамонов был снят с международного турнира по вольной борьбе «Аланы-2017.
19.11.2017 ГТРК Алания
В Осетии стартовал международный турнир по вольной борьбе с участием спортсменов из 11 стран - Газета СловоСборные 11 стран принимают участие в международном турнире по вольной борьбе "Аланы", который прямо сейчас проходит во Владикавказе.
18.11.2017 Газета Слово