«ДЫ ХИСТÆР ДÆ, ДЫ АХУЫРГÆНÆГ ЗОНДЫЛ…»

«Нæ царды ис бирæ фæрнæйдзаг хъуыддæгтæ. Æнæнымæц сты адæймаджы гæнæнтæ æмæ кæд уыцы хорздзинæдтæй дæ къухы исты æфта, уæд сæ равдис. Кæд искæм федтай хорз æгъдау, уæд æй бафæзм. Æвзæрдзинадыл дæхимидæг бахуд. Ауадз æппæт дæр дæ зонды, дæ зæрдæйы æмæ сæ спайда кæн адæймаджы раст фæндагыл саразынæн.
Æрæджы Беслæныхъæуы Культурæйы галуаны ацыд стыр бæрæгбон – сфæлдыстадон изæр 4-æм скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг Сидахъаты Кларæйы æмдзæвгæты æмбырдгонды фæдыл.
Кларæ райгуырд Хетæгкаты Къостайы районы. 1957 азы æрцардысты Хъæдгæроны. 1965 азы ацы ран каст фæци астæуккаг скъола æмæ ахуырмæ бацыд Цæгат Ирыстоны педагогон училищæмæ. Фæци йæ иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ. Ныр 46 азæй фылдæр кæны хъомыладон куыст. Йæ ахуыргæнинæгтæн афтæ тынг бауарзын кодта нæ мадæлон æвзаг æмæ дзы бирæтæ равзæрстой ахуыргæнæджы дæсниад.
Кларæ йæ цард снывонд кодта кæстæр фæлтæрæн, архайы, цæмæй зонады бæрзæндтæм тырной. Йæ уроктæ вæййынц цымыдисаг, ахуырдзаутæ йæм фæхъусынц лæмбынæг æмæ зæрдæргъæвдæй. Уый та ууыл дзурæг у, æмæ йæ куыст бæлвырд кæй зоны, стæй йæ бирæ кæй уарзы.
Кларæ ‘мдзæвгæтæ фыссын райдыдта хæрз æрыгонæй, фæлæ уæлдай ныфсджындæр къахдзæфтæ кæны фæстаг азты. Ныффыста æртиссæдз æмдзæвгæйæ бæрц. Йæ поэтикон хъæлæс у уæздан, сыгъдæг, хиуылхæцгæ. Йæхæдæг дæр у уæздан сылгоймаг, хорз мад, хорз хæдзары ‘фсин. Æмæ цæмæй уыцы æууæлтæ иу удыхъæды, иу миддунейы баиу уой, уый тыххæй Хуыцауы сконд адæймаг уæвын хъæуы. Уыдæттæй та Кларæ хайджын фæци уæлдайджынтæй. Ирон сылгоймаджы кад дæлæмæ никуы æруагъта.. Йе уæнгты тæдзы æцæг ирон туг. Æвидигæ уарзтæй уарзы нæ гыццыл Ирыстон, ирон адæмы. Мæнæ йæм цы фæлмæн æмæ зæрдæмæхъаргæ ныхæстæ разынд нæ уарзон Ирыстонмæ:
«Дæ райсом хорз, мæ Ирыстон, дæ райсом,
Цæй, бар мын радт, дæ фæрныг къух дын райсон…
… Кæм уон æз дард мæ Ирыстон, мæ бæстæй,
Нæ уыдзынæн уым амондджын æххæстæй!»
Кæнæ нæ диссаджы æрдзмæ:
«…Кæд нæ зоныс дидинæгæн ды йæ рæсугъд ад,
Кæд нæ агуырдтай чысылæй ленк кæнынæн цад,
Кæд нæ хуыдтай æрдзы хъæбыс ды кæддæр дæ мад,
Уæд нæ кæныс Райгуырæнæн абоны бон кад…»
Ацы рæнхъытæ дзурæг сты ууыл æмæ поэт кæддæриддæр æмæ кæмдæриддæр сæрыстыр у нæ гыццыл Ирыстонæй. Фæлæ уыимæ фæдисы хъæр кæны гæртамхорты ныхмæ:
«Гæртамы фыдрын апырх и нæ бæстыл,
Фæндагсыгъд аллырдæм, æнуд улæфт, хъæрзын,
Æфсæн тæлы æрбатыхтой нæ фæрстыл, -
Фæндон нын нал у а-зæххыл цæрын.
Гæртамхортæ сæрхортæй уæлдай не сты,
Стигъынц нын цæрæгойау нæ царм,
Æлгъысты фыд – æхца уацары фесты,
Фæрнджын бæстæйæн дард фæлыгъд йæ фарн…».
Кларæ царды нывтæ æмæ адæймаджы фæлгонцты руаджы махæн нæ зæрдæтæм хæссы йæ идеалтæ, æфтауы нæ уæздан хъуыдытæ æмæ æнкъарæнтыл, амоны нын, цы хуызы фидауы цæрын, стæй цавæр цард кæны лæджы фидиссаг. Кæм фæхъæуы, уым йæ къухтæм райсы цыргъ сатирикон пъеро æмæ æргом худы худинагыл:
«Дывзæггæттæ, дыдзæсгæмттæ сбирæ сты нæ бæсты,
Рæстаг лæгæн цæуæн дæр нæй сæ кæрæтты, сæ рæзты.
Цъыф калынмæ нæ ауæрдынц, дысвæлдæхтæй æвзарынц,
Зыввытт кæнынц тымбыл дуртæ, мæныл дæр дзы нызгъалынц...
Хорз æвзæрæй куы нал хатынц зæвæтыстæрд къуыдипптæ,
Æмдзæгъд сын кæн, уый йеддæмæ æркафдзысты чъыллиппæй».
Кларæйы æмдзæвгæтæ адæймаг кæсынæй не фсæды, сты зæрдæмæхъаргæ, ис сæ арф хъуыды, раст цыма алы адæймагæн дæр йæ миддунейы сагъæстæ æмбары. Йæ поэзимæ йын лæмбынæг куы æркæсæм, уæд дзы банкъарæн ис зæрдæйы хъарм æмæ адæймаджы удыхъæд. Йæ фæдыл нæ æдæрсгæ хоны ирон дзырдаивады тыгъдадмæ:
«Ирон ныхас дзæнгæрæг у мæнæн,
Зæллангæнаг дзæнгæрæг.
Фыды мæсыг, æппын дын нæй кæлæн,
Мæ уд дæ ды, мæ уæларвон хæрзгæнæг...
...Ирон дæн æз, ирон уыдзынæн, зон!
Мæ хъуыдытæ фæлгъаудзынæн иронау.
Мæ дзырд сæххæст кæнын куы нæ бауа мæ бон,
Мæ цард уыдзæн зындонау».
Кларæ Беслæныхъæуы фыццæгæм скъолайы фыдбæллæх йæхæдæг дæр бавзæрста. Йæхиуыл банкъардта уыцы æвирхъау зындон. æртæ боны йæ хъæбулы хъæбултимæ фæци цард æмæ мæлæты астæу. Хуыцауæй разы - уæззау цæфтимæ, фæлæ сæрæгасæй раирвæзтысты. Йе ‘мдзæвгæ «Уæлæуыл бавзæрстон зындон»-ы ирдæй равдыста уыцы фыдракæнды æбуалгъ нывтæ:
«Фыдбæллæх ныл тæвд цæхæртæй ныккалди,
Зындоны арт ныл сирвæзти æвваст.
Æмбойны зæхх нæ быны арф ныххауди,
Нæ хъустыл уад лæппын удты цъæхахст...
...Мæлæтхæссæн нæмгуытæ ихау уарынц,
Нæ фæсивæд сæ сырх туджы мæцынц,
Нæ утæхсæн нын мисхалмæ нæ дарынц,
Нæ удтыл нын фыдæвзарæн кæнынц...»
Æмдзæвгæйы фæстаг рæнхъыты та мæстæлгъæдæй æвдисы, уыцы лæгсырдтæн не хсæхæрзгæнæг чи уыд, уыдонмæ йе нæуынондзинад:
«Нæ бæстагæй æмдзæхдон чи уыд демæ,
Фæндагамонæг чи басгуыхт дæуæн -
Мæрдтæмвæндаг ын судзгæ хсидав фестæд!
Йæ фæндæгтæн та макуы уæд фæуæн!..»
Уæлдæр куыд загътон, афтæмæй Кларæйы æмдзæвгæтæ бирæвæрсыг сты. Æвдисы сæ, куыд сыгъдæгзæрдæ адæмы сурæттæ, афтæ æргом тох кæны гадзрахатдзинады ныхмæ дæр. Худы фæлитой æмæ гæртамхортыл. Уыимæ йе сфæлдыстад баст у адæмы цард æмæ хъысмæтимæ. Йе ‘мдзæвгæтæ гуырынц зæрдæйы арфæй, хайджын сты рæстдзинады рухсæй.
Кларæйы тыххæй бирæ фæдзурæн ис. Бæргæ, йæ алы æмдзæвгæйæ дæр газеткæсæг скъуыддзаг куы бакæсид, фæлæ, хъыгагæн, иу æрмæджы уымæн гæнæн нæй .
Нæ алчидæр азты сæрты йæ зæрдыл фæдары йæ ахуыргæнæджы узæлд æмæ рæвдыд. Стыр арæхстдзинад æмæ курдиат хъæуы, цæмæй алы скъоладзауы зæрдæмæ дæр фæндаг ссарай. Æмæ Кларæйæн уый уæлдайджынтæй æнтысы. Сæ ахуыргæнджыты фæдтыл æдæрсгæ æмæ арæхсджын къахдзæфтæ кæнынц йæ ахуырдзаутæ Бестауты Аланæ æмæ Бигъаты Сæрмæт, кæцытæ уыцы бон радзырдтой сæхи фыст æмдзæвгæтæ дæр.
...Мадзал рауад тынг цымыдисаг. Кларæйы æмдзæвгæтæ афтæ дæсны æмæ зæрдæбынæй дзырдтой ахуырдзаутæ æмæ сæм фембæлды архайджытæ хъусынæй не фсæстысты.
Поэтæн зæрдбын арфæ ракодтой районы хайад «Иры Стыр Ныхасы» æгъдæутты комитеты сæрдар, æхсæнадон корреспондент Хæмыцаты Раман, стæй йе мкусджытæ Джериаты Мæдинæ æмæ Мæрзаганты Фатимæ. Уыдон бирæ рæсугъд ныхæстæ загътой Кларæйы номыл.
Уыцы бон мадзалы архайдтой Беслæныхъæуы æртыккæгæм скъолайы ахуырдзаутæ, сæ ахуыргæнæг Сокаты Зинæ.
Йæ диссаджы фæндырдзагъдæй Кларæйæн музыкалон салам балæвар кодта йæ ахуырдзау Бигъаты Сæрмæт. Фæндыры зæлтæм йæхи нæ баурæдта æмæ Кларæйы кафынмæ ракодта нæ куырыхон хистæр, Беслæныхъæуы хæсты ветеранты сæрдар Мæрзаты Таймураз. Адæм сын, ирон æгъдаумæ гæсгæ, уырдыглæугæйæ æмдзæгъд кодтой...
Стыр бузныг зæгъын хъæуы ацы мадзал кæй хъæппæрисæй арæзт æрцыд уыдонæн. Æппæты разæй литературон клуб «Музæйы» сæргълæууæг, поэт æмæ зарæггæнæг Беппиты Альбертæн, районы сæйраг библиотекæйы кусджытæ Бибылты Зарæ, Слюсарева Светæ, Милдзыхты Зæлинæ, Лохты Фатимæ æмæ Дулаты Ларисæйæн. Адон æвæлмæцгæйæ цы ахсджиаг куыст кæнынц, уымæн аргъ нæй. Тынг арæх районы скъолаты ахуырдзаутимæ аразынц фембæлттытæ æмæ сфæлдыстадон изæртæ, канд нæ районы нæ, фæлæ ма суанг Ирыстоны зындгонд поэттæ æмæ фысджытимæ дæр. Ахæм фембæлдтытæ та, æнæмæнг, стыр ахъаз сты кæстæр фæлтæры хъомыладон куысты, стæй сæм гуырын кæнынц уарзондзинад ирон дзырд, ирон культурæ æмæ сфæлдыстадмæ. Хорз уаид æмæ уыцы диссаджы хъæппæрис сæхимæ куы райсиккой районы скъолаты библиотекæты кусджытæ дæр.

Вестник Беслана

 
По теме
 
Конкурс "Безопасное колесо - 2018" - Администрация г. Моздок Номинации от АМС г.Моздока и ГЦД: Юный участник - ООШ с.Киевское- Цагараева Тамара Юный спасатель  - СОШ.№5,
24.05.2018
 
Во Владикавказе проходят отраслевые сессии по  внедрению проекта «Умный город» - Администрация г. Владикавказ Во Владикавказе на территории Научного Центра СК ГМИ прошло совещание, в ходе которого обсудили вопрос внедрения и развития проекта «Умный город» на территории столицы Северной Осетии.
22.05.2018
Конкурс "Безопасное колесо - 2018" - Администрация г. Моздок Номинации от АМС г.Моздока и ГЦД: Юный участник - ООШ с.Киевское- Цагараева Тамара Юный спасатель  - СОШ.№5,
24.05.2018 Администрация г. Моздок
Социальные кнопки для Joomla Вся страна весной, в апреле, вот уже 100 лет выходит на субботник – на благоустройство общественных территорий.
26.04.2018 Моздокский вестник
Территориальный орган Росздравнадзора по Москве и Московской области проверит обстоятельства смерти пожилой пациентки в Наро-Фоминске,
25.05.2018 Росздравнадзор
Фото #1 к материалу «Трое выходцев из Осетии объявлены в международный розыск» - Region15.Ru Североосетинским Управлением федеральной службы безопасности разыскиваются жители республики, объявленные в международный розыск за причастность к запрещенным в России международным террористическим организациям.
23.05.2018 Region15.Ru
PAR 9326.JPG - Парламент Республики Праздничный вечер, посвященный празднованию Дня славянской письменности и культуры, состоялся в Академическом русском театре им.
25.05.2018 Парламент Республики
В Доме Правительства состоялось первое заседание комиссии по присуждению Государственной премии им. Коста Хетагурова - Администрация РСО-А Первое в текущем году заседание комиссии по присуждению Государственной премии имени Коста Хетагурова в области литературы и искусства прошло сегодня под руководством заместителя председателя Правительства Северной Осети
24.05.2018 Администрация РСО-А
Фото #1 к материалу «Алика Туаева представит Северную Осетию на гала-концерте фестиваля «Алмазные грани» в Екатеринбурге» - Region15.Ru 29 мая на сцене Екатеринбургского театра юного зрителя состоится гала-концерт XIX Всероссийского фестиваля-конкурса юных дарований «Алмазные грани», который проводит Благотворительный фонд «Дети России» (УГМК).
25.05.2018 Region15.Ru
Музыканты ансамбля «Апхьарца», приехавшие в Северную Осетию из Абхазии для участия в  III Международном фестивале исполнителей на народных инструментах «Ирон Фæндыр», почтили память погибших в бесланской трагедии.
22.05.2018 Газета Слово
Инал Тавасиев вошел в состав сборной России по волейболу на Лигу наций - Газета Слово Инал Тавасиев вошел в состав сборной России по волейболу на Лигу Наций. Окончательный состав национальной команды озвучила федерация волейбола России, сообщает пресс-служба министерства спорта республики.
25.05.2018 Газета Слово
JPG Файл - МВД Республики Северная Осетия – Алания «Министр внутренних дел Российской Федерации генерал полиции Российской Федерации Владимир Колокольцев в рамках рабочей поездки по городам-организаторам Чемпионата мира по футболу FIFA 2018 посетил Ростов-на-Дону»,
25.05.2018 МВД Республики Северная Осетия – Алания
Социальные кнопки для Joomla Давнюю, почти забытую традицию устраивать на праздники спортивные соревнования возрождают в населенных пунктах Ново-Осетинской АМС.
22.05.2018 Моздокский вестник
В Северной Осетии сформирован инвестиционный портфель на 78 млрд рублей - ГТРК Алания Вячеслав Битаров, участвующий в Санкт-Петербургском международном экономическом форуме, дал интервью газете «Комсомольская правда», в котором ответил на вопросы о перспективах социально-экономического развития региона.
25.05.2018 ГТРК Алания
36 млн. рублей составил ущерб причинный стихией сельхоз угодиям в Правобережном районе Северной Осетии. - Министерство сельского хозяйства По данным Министерства сельского хозяйства РСО-Алания площадь сельхозугодий пострадавших от стихии в Правобережном районе республики (град, ливневый дождь)  составила 1100 га из 1400 га имеющихся,
25.05.2018 Министерство сельского хозяйства
Руководство филиала МРСК Северного Кавказа – «Севкавказэнерго» (входит в ГК «Россети») во главе с директором Казбеком Закаевым провело встречу с трудовым коллективом Кировских районных электрических сетей (РЭС),
25.05.2018 Region15.Ru
Реконструкция одной центральных улиц Владикавказа завершена. Менее, чем за три недели было отремонтировано трамвайное полотно, которое не первый год представляло проблему для горожан.
25.05.2018 Администрация г. Владикавказ
Сотрудниками АО «Севкавказэнерго» систематически проводится рейдовая работа в отношении недобросовестных абонентов в квартиры которых ранее была приостановлена подача электроэнергии за образовавшуюся дебиторскую задолженность.
25.05.2018 Region15.Ru